By odpowiedzieć na pytanie, co to jest autyzm, przede wszystkim należy zwrócić uwagę na klasyfikację DSM-5 wprowadzoną przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. Zrezygnowano w nim z wyodrębniania jednostek chorobowych w zaburzeniach ze spektrum autyzmu i zostały one umieszczone w kategorii zaburzeń neurorozwojowych. Klasyfikacja ta wprowadziła jednak trzy poziomy funkcjonowania obrazujące ciężkość zaburzenia: poziom pierwszy to poziom wymagający wsparcia, drugi poziom jest poziomem wymagającym istotnego wsparcia, trzeci wymaga bardzo istotnego wsparcia. W zaburzeniach ze spektrum autyzmu wyróżnia się dwie grupy objawów. Pierwsze z nich to deficyty w zakresie komunikacji społecznej, drugie zaś dotyczą ograniczonych, powtarzalnych wzorców zachowań, zainteresowań bądź aktywności. Poziomy określa się drogą odpowiedzi na pytanie: ile trudu trzeba włożyć, by osoba z ASD zrezygnowała z zachowania lub zajęcia prezentowanego w danej chwili i wymieniła je na inne, które jest akceptowane społecznie oraz jak długo zmiana ta się utrzyma.

Oto podział na wspomniane poziomy:

  1. Wymagający wsparcia

Deficyty w społecznej komunikacji stanowią przyczynę wyraźnych trudności w inicjowaniu społecznych interakcji, wywołują nieudane lub atypowe odpowiedzi na propozycje innych osób. Takie osoby mogą też sprawiać wrażenie, że wykazują mniejsze zainteresowanie interakcjami społecznymi. W zachowaniu na tym poziomie zauważa się sztywność mogącą wpływać na funkcjonowania w jednym lub wielu obszarach. Zauważalne mogą być też trudności w przechodzeniu z jednej do drugiej aktywności. Co więcej, problemy w organizacji oraz planowaniu nie pozwalają na samodzielność.

2. Wymagający istotnego wsparcia

Poziom ten wyróżniają znaczące deficyty w werbalnych oraz niewerbalnych umiejętnościach społecznej komunikacji. Zauważalne są tutaj społeczne trudności oraz ograniczone inicjowanie społecznych interakcji, a także ograniczone lub nieprawidłowe odpowiedzi na propozycje społeczne. Pod względem sztywności w zachowaniu zauważa się trudności w podążaniu za zmianami, inne często pojawiające się i ograniczone lub powtarzalne zachowania, które są zauważalne dla przypadkowego obserwatora i wpływają na różne aspekty funkcjonowania. Na tym poziomie występuje również zaniepokojenie i trudności w zmianie aktywności i zogniskowania.

3. Wymagający bardzo istotnego wsparcia

Zauważalne są tutaj ciężkie deficyty w werbalnych i niewerbalnych umiejętnościach społecznej komunikacji, które są przyczyną znacznych trudności w funkcjonowaniu. Na tym poziomie funkcjonowania występuje bardzo ograniczone inicjowanie interakcji społecznych oraz niewielka odpowiedź na propozycje społeczne innych osób. Występuje też sztywność w zachowaniu oraz ekstremalne trudności w podążaniu za zmianami. Poziom trzeci cechuje się też innymi ograniczonymi lub powtarzalnymi zachowaniami w znacznym stopniu wpływającymi na funkcjonowanie we wszystkich obszarach oraz nasilonym zaniepokojeniem/trudnościami w zmianie aktywności i zogniskowania.

Autyzm – objawy

Wiedząc, co to jest autyzm, należy mieć na uwadze jego objawy. Otóż wyróżnia się następujące objawy autyzmu u dziecka:

  • Nieprawidłowy rozwój mowy – dziecko z autyzmem przykładowo nie potrafi połączyć dwóch składowych znaku, czyli znaczącego i znaczonego w całość. Dzieci z autyzmem mają problem ze zrozumieniem, że dane określenie odnosi się do wszystkich przedmiotów danej kategorii, a nie wyłącznie tego konkretnego przedmiotu.
  • Nieprawidłowy rozwój społeczny – dzieci z autyzmem nie uczestniczą w sposób żywy, ani nie angażują się w interakcje społeczne ze względu na nienadążanie za ekspresją werbalną i niewerbalną innych osób. Według specjalistów możliwe jest nawiązanie bliższego kontaktu z dzieckiem z autyzmem,jeśli stworzy mu się sprzyjające otoczenie. Nie oznacza to jednak, że takie dziecko zostanie wyleczone.
  • niechęć wobec zmian – dziecko autystyczne postawione w zupełnie nowej sytuacji lub znajdujące się w nowym otoczeniu jest niepewne i odczuwa silny niepokój. Wykonuje ono wówczas stale powtarzające się czynności takie jak zaciskanie zębów, uderzenie w dłonie czy ciągłe powtarzanie tych samych słów. Wszystkie te gesty czy zachowania przez niektórych ze specjalistów postrzegane są jako symboliczny powrót do bezpieczeństwa i znanych rytuałów.

Jeśli chodzi o autyzm, objawy stwierdzone zostają podczas badań psychologicznych w poradniach, w których prowadzone są obserwacje dziecka, wywiady z rodzicami na temat ich zachowań, przebytych chorób. Tam również mierzy się iloraz inteligencji dziecka autystycznego i bada jego umiejętności manualne, werbalne i społeczne. Ważne jest, że autyzm u dzieci często może zostać stwierdzony dopiero po 3 miesiącach obserwacji, co więcej, często jest to nawet dłuższy czas.

Całościowe zaburzenia rozwojowe

Całościowe zaburzenia rozwojowe dzielą się z kolei na:

  • autyzm dziecięcy
  • autyzm atypowy
  • zespół Retta
  • inne dziecięce zaburzenia dezintegracyjne
  • zespół Aspergera

Autyzm dziecięcy zalicza się do kategorii „autyzmu wysokofunkcjonującego”. Stosuje się go jedynie u osób z autyzmem bez współistniejącej niepełnosprawności intelektualnej. Autyzm u dzieci jest dość trudny do rozpoznania, tym bardziej że rodzice często zgłaszają się do specjalisty dopiero, gdy dziecko ma około 2 lat. Wszystko to wpływa na opóźnienie diagnozy, co jest szkodliwe zarówno dla dziecka, jak i jego rodziny. Autyzm u dziecka zazwyczaj diagnozowany jest dopiero między 4 a 6 rokiem życia. Stwierdzenie tej choroby jest utrudnione również ze względu na problemy, które występują w innych zaburzeniach związanych z rozwojem emocjonalnym.

Autyzm u dzieci bywa mylony z problemami wychowawczymi wywołanymi np. przebytą traumą, nadużyciami ze strony rodziny czy innymi zaniedbaniami. Zdarza się również, że za stan dziecka wini się zaburzenia rozwojowe wynikające np. z nieprawidłowego rozwoju mózgu i modalności zmysłowych. Ich wynikiem może być:

  • wstydliwość i nieśmiałość
  • wada słuchu
  • wada mowy
  • niechęć do nawiązywania kontaktu z innymi ludźmi
  • trudny charakter
  • opóźnienie intelektualne
  • przejawy agresji
  • nadmierny lęk
  • zaburzenia psychiczne

Dziecko z autyzmem wymaga diagnozy, ale i późniejszej współpracy ze specjalistami z zakresu psychologii rozwojowej, psychologii klinicznej, pedagogiki specjalnej, terapii zaburzeń słuchu i mowy oraz medycyny. Wsparcie tych specjalistów pozwala na wykluczenie zaburzeń rozwojowych oraz wychowawczych, niepowiązanych z autyzmem, przez co wymagają innych terapii.

Autyzm atypowy

Autyzm atypowy różni się od autyzmu dziecięcego przede wszystkim wiekiem zachorowania. Dziecko autystyczne w tym przypadku zwykle jest diagnozowane około 3 roku życia. Jest tak, ponieważ zazwyczaj współwystępuje on z innymi zaburzeniami, które w pierwszej kolejności mogą zwracać uwagę rodziców i lekarzy. Zachowania wskazujące na autyzm atypowy bywają kojarzone z innymi schorzeniami, co również wpływa na opóźnienie właściwego rozpoznania. W niektórych przypadkach nawet do trzeciego roku życia dziecko rozwija się prawidłowo i dopiero po tym czasie zauważalna staje się zmiana zachowania oraz objawy autyzmu. Dzieci z autyzmem atypowym mogą stopniowo, a czasami nagle utracić zdolności komunikowania się oraz budowania relacji społecznych, pojawia się wówczas także niechęć do zabawy z rówieśnikami. Autyzm atypowy nie ma w pełni zbadanych przyczyn, jednak wśród czynników ryzyka wymienia się wcześniactwo, niską wagę przy urodzeniu, przyjmowanie niektórych leków, zanieczyszczenie środowiska, toksoplazmozę w czasie ciąży, dziecięce porażenie mózgowe czy urazy okołoporodowe.

Autyzm wysokofunkcjonujący

Jedną z odmian autyzmu dziecięcego jest autyzm wysokofunkcjonujący. Jest to określenie nieformalne, a samo zaburzenie często porównywane jest do choroby Aspergera u dzieci. Dziecko z autyzmem wysokofunkcjonującym ma niewielki kontakt z rodziną oraz rówieśnikami, poświęcając się raczej fascynacji różnorodnymi systemami, w postaci zabawek czy nawet zadań matematycznych. W porównaniu do rówieśników takie dzieci z większą konsekwencją podążają za swoimi przekonaniami czy pragnieniami. Takiego rodzaju zachowania charakterystyczne dla autyzmu  wysokofunkcjonującego często uznawane są za upośledzenie czy zaburzenia, lecz obecnie psycholodzy proponują raczej używanie pojęć takich jak odmienność, czy styl poznawczy.

Objawy autyzmu są przyczyną utrudnionej integracji, która z kolei wpływa na rozwój dziecka w kolejnych latach życia. Dzieci z autyzmem wysokofunkcjonującym wyróżniają się bardzo zróżnicowanym poziomem inteligencji. W wielu przypadkach przekracza on 90. Właśnie dlatego, jeśli chodzi o wysokofunkcjonujący autyzm, objawy zwykle umożliwiają chorym normalne funkcjonowanie.

Choroba Aspergera u dzieci

Choroba Aspergera u dzieci, a raczej zespół zaburzeń, czy dysfunkcja według ICD-10, nie powoduje zaburzeń rozwoju umysłowego, ponadto nie występują tutaj istotne klinicznie opóźnienia w zakresie mowy, rozumienia języka czy rozwoju czynności poznawczych. Rozpoznanie wymaga stwierdzenia, że wypowiadanie pojedynczych słów zostało rozwinięte do 2 roku życia bądź wcześniej, a wyrażenia komunikacyjne były używane przez dziecko do 3 roku życia lub wcześniej. Dodatkowo konieczne jest stwierdzenie prawidłowej umiejętności pomagania, zachowań adaptacyjnych i zaciekawienia środowiskiem do 3 roku na poziomie odpowiadającym właściwemu rozwojowi intelektualnemu. Choroba Aspergera u dzieci może jednak wiązać się z ruchową niezdarnością czy nieco opóźnionym rozwojem ruchowym. Ponadto u dzieci z tym zespołem występują jakościowe nieprawidłowości w zakresie integracji społecznych. W zależności od przypadku dziecko może przejawiać wyizolowane zainteresowania lub ograniczone, powtarzające się, a przy tym stereotypowe wzorce zachowania, zainteresowań czy aktywności. Dzieci z tym zespołem zazwyczaj nie wymagają leczenia farmakologicznego, a jeśli jest ono stosowane, ma zazwyczaj charakter objawowy.

Dziecko z autyzmem – funkcjonowanie

Odpowiedź na pytanie „co to jest autyzm?” nie jest łatwa. Przede wszystkim obecnie należy mówić raczej o zaburzeniach ze spektrum autyzmu o wieloczynnikowej etiologii. Osoby autystyczne przejawiają nieprawidłowości w obszarze porozumiewania się, a także nawiązywania kontaktów społecznych. Charakterystyczne są dla nich również ograniczone, powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowań, zainteresowań, a także aktywności. Co więcej, u osób autystycznych wyróżnia się różne nasilenie objawów, co wpływa na ich funkcjonowanie w społeczeństwie. Jeśli chodzi o autyzm, objawy umożliwiają wielu chorym samodzielne, dorosłe życie, jednak zdarza się, że chory może też wymagać całkowitej opieki. Funkcjonowanie osoby autystycznej zależy w dużym stopniu od jej rozwoju mowy, rozwoju intelektualnego oraz nasilenia objawów i chorób współtowarzyszących. Istotne jest również wczesne rozpoznanie objawów autyzmu oraz wdrożenie właściwej terapii, która rozpoczęta w odpowiednim czasie, prowadzona z właściwą intensywnością, daje bardzo duże szanse na poprawę funkcjonowania.

Zostaw komentarz