Mobbing w szkole wobec nauczyciela czy wobec uczniów jest zjawiskiem o tyle charakterystycznym, co szkodliwym. Na czym polega to zjawisko społeczne? Słowo mobbing oznacza szykanować/upokarzać. Jest to działanie bezpośrednie lub niebezpośrednie. Osoba mobbingowana zostaje wykluczona ze społeczności, jest przy tym upokarzana i szykanowana. Co ważne, by można było mówić o mobbingu, również o mobbingu w szkole wobec nauczyciela szkodliwe działania muszą mieć charakter systematyczny i powtarzający się. Niestety w Polsce wciąż nie podejmuje się odpowiednich środków mających przeciwdziałać temu zjawisku i często wciąż brakuje wiedzy na jego temat. Właśnie dlatego w niniejszym artykule skupiamy się na kwestiach takich jak mobbingowani nauczyciele czy stosowanie mobbingu w szkole przez nauczyciela w stosunku do uczniów.Wskazujemy, jak do mobbingu w szkole ma się kodeks karny i co grozi za mobbing w szkole.

Mobbing wobec nauczycieli

Jakie czynniki mają wpływ na powstawanie zjawiska mobbingu?

  1. Czynniki makrospołeczne, takie jak bezrobocie, korupcja oraz przekraczanie uprawnień przez przełożonych.
  2. Czynniki osobiste w postaci zazdrości, zawiści, nieżyczliwości czy niekompetencji.
  3. Czynniki wiążące się z działalnością pracodawcy jako organizacji, czyli zła struktura organizacyjna.

Nieprawdziwe i krzywdzące osądy wynikają zazwyczaj ze stereotypów, te zaś sprzyjają budowaniu uprzedzeń i przyczyniają się do powstawania oraz narastania konfliktów w miejscu pracy. Pracownik poddawany działaniom mobbingowym cierpi na zaniżenie oceny przydatności zawodowej, co z kolei sprawia, że jest on poniżony, ośmieszony, zaczyna być izolowany bądź wykluczony z zespołu pracowników.

Mobbing w szkole wobec nauczyciela

Jak wygląda mobbing w szkole? Przede wszystkim mobbing zawsze można podzielić na czynny i bierny.

  • Mobbing bierny charakteryzuje się celowym i powtarzającym się lekceważeniem pracownika, niezauważaniem go oraz niewydawaniem mu żadnych poleceń.
  • Mobbing czynny skupia się na nakładaniu na pracownika zbyt dużej odpowiedzialności przy ograniczonych możliwościach podejmowania przez niego decyzji.

Wyróżnia się pięć głównych kryteriów mobbingu, z którymi wiążą się charakterystyczne dla nich cechy.

  1. Pierwsze kryterium dotyczy zaburzenia możliwości komunikowania się. W tym przypadku przełożony ogranicza pracownikowi możliwość wypowiadania się, może ciągle przerywać mu wypowiedzi, koledzy z pracy również ograniczają danej osobie możliwość wypowiedzenia się. Ponadto reakcja na wypowiedzi pracownika to krzyk, głośne wymyślanie bądź pomstowanie. Może być to również ciągłe krytykowanie wykonywanej pracy oraz życia prywatnego. Mobbing obejmuje też nękanie telefoniczne i groźby na piśmie. Do zachowań mobbingowych zalicza się także ustne groźby i pogróżki, ale i wszelkie aluzje bez wyrażania się wprost. Co więcej, do zachowań zaburzających możliwość komunikowania się należy także ograniczanie kontaktu przez poniżające, upokarzające gesty i spojrzenia.
  • Drugie kryterium dotyczy zachowań zaburzających stosunki społeczne, do których zalicza się unikanie kontaktu z ofiarą, blokowanie czy niedawanie możliwości odezwania się jej, zabranianie pozostałym pracownikom rozmów z ofiarą oraz traktowanie jej jakby nie istniała.
  • Trzecie kryterium to zachowania mające na celu zaburzenie społecznego odbioru osoby. Należą do nich mówienie o danej osobie źle za jej plecami, rozsiewanie plotek na jej temat, ośmieszanie czy podejmowanie takich prób, sugerowanie choroby psychicznej, wyśmiewanie z powodu niepełnosprawności lub kalectwa, z powodu życia prywatnego czy narodowości. Społeczny odbiór osoby jest też naruszany przez zmuszanie do prac naruszających godność osobistą oraz zafałszowane ocenianie zaangażowania w pracę. Do takich zachowań zalicza się również poniżanie i używanie wyzwisk w stosunku do pracownika.
  • Czwartym kryterium mobbingu są działania mające wpływ na jakość sytuacji życiowej oraz zawodowej. Wśród nich wymienia się niedawanie mobbingowanej osobie żadnych prac do wykonania oraz odbieranie już zleconych zadań. Wskazuje się również zlecenie wykonywania pozbawionych sensu zadań oraz ciągłe przydzielanie nowych w ilości niemożliwej do realizacji. Krzywdzące jest także przydzielanie zadań będących poniżej umiejętności pracownika bądź takich przewyższających jego kompetencje i możliwości.
  • Ostatnie kryterium obejmuje zachowania mające szkodliwy wpływ na zdrowie ofiary, czyli zmuszanie jej do prac mających szkodliwy wpływ na jej zdrowie, grożenie jej przemocą fizyczną, stosowanie niewielkiej przemocy fizycznej, a także znęcanie się psychiczne.

Fazy mobbingu

To, jak wygląda mobbing w szkole zależy od fazy, w której się znajduje. W fazie pierwszej dopiero się on pojawia i rozszerza w ukryciu. Na tym etapie konflikty rozwiązywane są niepoprawnie lub w ogóle. W efekcie ofiara obawia się przychodzenia do miejsca pracy, w którym nieustannie doświadcza ciągłych stanów napięcia nerwowego. Z czasem organizm reaguje na taki stan wysyłając sygnały alarmowe w postaci bólów głowy, brzucha, bólów zamostkowych, nudności, wymiotów, wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, bezsenności, zaburzeń koncentracji czy stanów lękowych. Wszystko to prowadzi często do sięgnięcia po używki w postaci alkoholu, czy leków nasennych.

Faza druga wiąże się z pracą w ciągłym napięciu i stresie, co prowadzi do popełniania przez ofiarę błędów oraz pogłębiania się zaburzeń w relacjach z pozostałymi współpracownikami. W tym okresie osoba mobbingowana coraz częściej przebywa na zwolnieniach z powodu chorób. Pracownik, któremu nie zostanie udzielona na tym etapie pomoc, zapada na choroby takie jak, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zawał mięśnia sercowego, udar mózgu czy astma oskrzelowa.

Faza trzecia jest już zaawansowana. Ciągły stres wraz z presją zawodową prowadzą ofiarę mobbingu do stanu, w którym nie jest ona w stanie podołać wyzwaniom nie tylko zawodowym, ale i społecznym. Wykazuje ona również niekontrolowane zachowania, takie jak wybuchy agresji, skrajna apatia, gwałtowny spadek lub wzrost wagi ciała, przewlekłe bóle migrenowe, różne dolegliwości trawienne, stany lękowo-depresyjne oraz izolowanie się. To jak wygląda mobbing w szkole, prowadzi jego ofiarę do obniżenia samooceny i zwątpienia w swoje umiejętności oraz kompetencje. Ponadto zaburzeniu ulegają zdolności nawiązywania relacji interpersonalnych, w tym przebywania z ludźmi, budowanie trwałych relacji i związków oraz brak kontaktów interpersonalnych. Mobbing w szkole wobec nauczyciela na ostatnim etapie często prowadzi do odejścia danej osoby z pracy.

Co grozi za mobbing w szkole? Kary za mobbing w szkole

Kary za mobbing w szkole obowiązują, dzięki temu, żepracownicy są chronieni przez przepisy z różnych dziedzin systemu prawnego. Przede wszystkim jednak pracodawca jest zobowiązany do zapobiegania szkodliwym działaniom, a jeśli tego nie robi, będzie musi ponieść karę za mobbing w szkole, nawet jeśli on sam nie go nie dopuszczał. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy powinni mieć świadomość, tego, co grozi za mobbing w szkole.Co więcej, jeśli osoba, która dopuściła się takich działań, nie jest pracodawcą, a jednym z pracowników, pracodawca ma obowiązek ukarać ją np. przez przeniesienie na inne stanowisko, obniżenie pensji lub pozbawienie premii. Kary za mobbing w szkole mogą też obejmować odpowiedzialność materialną za wyrządzoną krzywdę.

Co grozi za mobbing w szkole? Wszelkie sankcje w tym zakresie orzekane są przez komisję dyscyplinarną po przeprowadzeniu postępowania na wniosek rzecznika. Jeśli chodzi o kodeks karny w szkole i mobbing, niektóre jego elementy mogą być określane jako przestępstwo. Osoba mobbingująca swoimi czynami może naruszać przepisy kodeksu karnego, szczególnie gdy dopuściła się przemocy słownej lub fizycznej. Kodeks karny dotyczy mobbingu w szkole w przypadkach zniesławienia, zniewagi, naruszenia nietykalności cielesnej, znęcania się, a także stalkingu czy nękania.

Mobbing w szkole przez nauczyciela oraz przez innych uczniów

Należy zwrócić uwagę na fakt, że nie tylko dyrektor może dopuszczać się mobbingujących zachowań, ponieważ mobbing w szkole przez nauczyciela także występuje. Co więcej, coraz częściej mówi się również o przypadkach, w których mobbing w szkole podstawowej oraz na kolejnych etapach edukacji dotyczy uczniów. Mimo że z pewnością każdy rodzić choć raz usłyszał od swojego dziecka, że nauczyciel potraktował je niesprawiedliwe, co czasami bywa oznaką przesady lub jedynie jednorazowym incydentem, warto zachować czujność. Wciąż zdarzają się w polskich szkołach przypadki stosowania przemocy fizycznej, które zwykle wynikają z niedostatecznych umiejętności pedagogów. Mobbing w szkole przez nauczyciela polega także na ośmieszaniu, wyśmiewaniu oraz przemocy fizycznej. 

Mobbing w szkole podstawowej może też być wynikiem działań innych uczniów. Dawniej zjawisko to było uważane za normalne, obecnie postrzegane jest jako poważny problem i przemoc, z którą należy walczyć. Jak dochodzi do takich zdarzeń? W grupach, których członkowie przebywają ze sobą przez dłuższy czas, kształtuje się rodzaj hierarchii, w której zawsze ktoś staje się tym nadającym ton, część dzieci jest neutralna, a część staje się dręczonymi ofiarami. Silniejsze osoby czerpią satysfakcję z reakcji ofiar, przez co ataki są coraz agresywniejsze. Im dłużej trwa taka sytuacja, tym trudniej dziecku się z niej wyrwać, a czasami dochodzi do tego, że jest ona uznawana za naturalną zarówno przez oprawcę, jak i ofiarę. Dziecko nie zawsze jest świadome, gdzie zgłosić mobbing w szkole, nie rozumie tego problemu, lub spotyka się z niezrozumieniem ze strony rodziców. Wszystko to czyni sytuację złożoną oraz wymagającą uwagi szkoły i opiekunów.

Gdzie zgłosić mobbing w szkole?

Każdy pracownik powinien być świadomy, gdzie zgłosić mobbing w szkole. Pierwszą taką osobą powinien być dyrektor, jeśli ofiara mobbingowana jest przez innych pracowników. Jeśli jednak to dyrektor jest mobberem, kwestia tego, gdzie zgłosić mobbing w szkole wygląda inaczej – wówczas należy zgłosić się do Państwowej Inspekcji Pracy lub sądu pracy. Z kolei rodzic, którego dziecko jest ofiarą mobbingu w szkole podstawowej lub na każdym innym etapie edukacji, powinien zgłosić swoje obawy wychowawcy, pedagogowi, czy dyrektorowi.

Zostaw komentarz