Podstawa programowa wychowania przedszkolnego wiąże się ze zmianą prawnej sytuacji sześcioletniego dziecka, która nastąpiła w 2016 roku. Wówczas władze spełniły postulat rodziców dotyczący możliwości nauki dzieci od momentu, w którym będą one na to gotowe. Dorota Dziamska, koordynatorka prac nad podstawą programową wychowania przedszkolnego jako cel zmian wskazuje uporządkowanie zagadnień dotyczących pracy z dzieckiem w wychowaniu przedszkolnym. W związku z tymi zmianami, przedstawiamy istotne zagadnienia w tym kontekście. Z artykułu dowiesz się:

  • Czemu służy nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego?
  • Czego powinno dotyczyć monitorowanie podstawy programowej w przedszkolu?
  • Ile trwa podstawa programowa w przedszkolu (ile godzin wynosi podstawa programowa w przedszkolu)?
  • Co powinien umieć 4-latek w przedszkolu według podstawy programowej?

Nowa podstawa programowa w przedszkolu

Wychowanie przedszkolne ma zapewniać dziecku wsparcie w całościowym rozwoju.  Oznacza to, że konieczna jest troska o rozwój dziecka pod każdym względem – od kwestii fizycznych, emocjonalnych, aż po społeczne i poznawcze. Powinno ono otrzymywać wsparcie na każdym etapie swoich działań w przedszkolu, opierające się na podstawowych wartościach, czyli prawdzie, pięknie i dobru. Nowa podstawa programowa w przedszkolu realizuje zawiera dokładny opis działań, które należy wykonywać, by osiągnąć ten cel.

Co ważne, nowa podstawa programowa w przedszkolu w porównaniu do poprzedniej jest bardziej nastawiona na zagadnienia z obszaru społecznego i emocjonalnego. To bardzo istotne, ponieważ do tej pory wiele problemów edukacji wiązało się właśnie z trudnościami w zakresie emocji oraz tworzenia relacji z innymi osobami.  Dziecko jednak wymaga nowych doświadczeń emocjonalnych w kontakcie ze swoimi rówieśnikami, nie tylko ze znanej sobie grupy. Służy temu zabawa, lecz po jej zakończeniu należy poświęcić czas na rozmowę o emocjach i odczuciach. Ponadto aktualna podstawa programowa nie zawiera ogólnych sformułowań takich, jak dziecko wie czy umie – zawiera za to czasowniki operacyjne: eksperymentuje, nazywa czy inicjuje. By zauważyć, że dziecko właśnie to robi, należy prowadzić dokładne obserwacje oraz wczuć się w jego odczucia, ponieważ zwykłe testy nie są w stanie ich zweryfikować. Zmieniły się także, ustalenia w kwestii tego ile trwa podstawa programowa w przedszkolu, obecnie nie są ustalone dokładnie wyznaczone wykonywania danych działań i zlikwidowano podział na 1/5 na określone zadania.

Monitorowanie podstawy programowej w przedszkolu

W związku z obowiązkiem wprowadzenia nowej podstawy, dyrektorzy zobowiązani są do przedstawienia wywiązania się jej z realizacji. Sprawozdanie z realizacji podstawy programowej ma obejmować następujące elementy:

  1. Sprawozdanie powinno zawierać opis wywiązania się przez nauczycieli z obowiązku organizacji codziennych zajęć na świeżym powietrzu i dbałości o sprawność fizyczną dzieci. Chociaż w nowej podstawie programowej obowiązek ten nie jest szczegółowo sprecyzowany, wciąż należy każdego dnia prowadzić zajęcia na świeżym powietrzu. Wymagania związane z ruchem przedstawione są w punkcie drugim warunków i sposobów realizacji podstawy programowej. Monitorowanie podstawy programowej w przedszkolu powinno obejmować częstotliwość pobytu dzieci na powietrzu oraz, co najważniejsze, zaspokojenie codziennej potrzeby ruchu dzieci z każdej grupy wiekowej. To również obszar, w którym niezwykle istotne są zajęcia z rytmiki i gimnastyki, w tym te mające zapobiegać wadom postawy. Sprawozdanie z realizacji podstawy programowej powinno być skupione wokół tych właśnie zajęć, z uwzględnieniem zaangażowania nauczycieli w prowadzone zajęcia.
  2. Monitorowanie podstawy programowej w przedszkolu dotyczy również organizacji zajęć kierowanych z uwzględnieniem możliwości dzieci. Dotyczy to naturalnej chęci zabawy z ich strony oraz oczekiwań poznawczych, potrzeb wyrażania stanów emocjonalnych, a także komunikacji i chęci zabawy.  Wynika to z obowiązku nauczycieli dotyczącego organizacji różnych form zabawy. Do takich form zalicza się zajęcia planowe, które mają na celu ukierunkowanie na realizację danego fragmentu podstawy programowej. Nauczyciel planując zajęcia kierowane powinien uwzględnić możliwości dzieci oraz ich różnorodne potrzeby, od chęci wyrażania emocji, przez komunikację i chęć zabawy. Bardzo ważne jest także wykorzystywanie innych nadarzających się sytuacji edukacyjnych, np. takich, w których dzieci naturalnie są zainteresowane zabawami prowadzącymi do ćwiczeń złożonych. Monitorowanie podstawy programowej w przedszkolu przez dyrektora powinno obejmować też stany emocjonalne dzieci, zauważanie ewentualnych napięć i obserwację sposobów komunikacji z innymi uczniami oraz nauczycielami.
  3. W sprawozdaniu z realizacji podstawy programowej należy zawrzeć także wnioski dotyczące organizacji dnia w każdej z grup wiekowych, mimo że nowa podstawa nie wyznacza szczegółowego czasu realizacji poszczególnych części dnia. Nacisk położony jest tu na rozwój dziecka przy każdej nadarzającej się okazji podczas pobytu dziecka w przedszkolu, co dotyczy zajęć kierowanych i niekierowanych. Oznacza to, że równie ważny, jak zajęcia kierowane jest czas na spożywanie posiłków przez dzieci, ich ubieranie się, czy wszelkie czynności, które wykonują one samodzielnie, w tym również zabawy. Uwaga dyrektora powinna być w dużym stopniu nakierowana właśnie na obserwację warunków stworzonych do samodzielnej zabawy dzieci. Monitorowanie podstawy programowej w tym zakresie służy wyciąganiu wniosków na temat efektów samodzielności dzieci, ich postaw, trzymania się zasad, w tym zasad bezpieczeństwa (tutaj obserwacja skupia się też na nauczycielach). W tym punkcie należy też wspomnieć o tym, ile godzin wynosi podstawa programowa w przedszkolu. Otóż jest to pięć godzin dziennie, w czasie których dzieci uczą się przestrzegania ustalonego rytmu dnia. Konieczność jego przestrzegania zawarta jest podstawie. To czynnik wpływający na zrozumienie pojęcia czasu oraz organizacji dnia, co daje dziecku poczucie bezpieczeństwa.
  4. Niezbędna jest kontrola organizacji zabaw przygotowujących do nauki pisania, czytania i liczenia. Nowa podstawa programowa wiele uwagi poświęca czynnościom złożonym, ze szczególnym naciskiem na gotowość dziecka do ich podjęcia. Poznanie liter ma odbywać się przez zabawę, rozwijając w dziecku oczekiwania poznawcze. Zabawy, które przygotowują dziecko do czytania powinny dążyć do optymalizacji napięcia mięśniowego, ćwiczeń planowania ruchu przy kreśleniu znaków o charakterze literopodobnym, ćwiczeń czytania liniatury, a także wodzenia po śladzie i zapisu wybranego znaku graficznego. Dyrektor powinien zwrócić również uwagę na obrazowanie, czyli alfabetyzację. To niezwykle istotny element ze względu na rozwój technologii bazującej na obrazach czy symbolach. Ponadto odczytywanie symboli czy obrazów służy wprowadzeniu dziecka do świata liter, cyfr i znaków.  Nadzór dyrektora skupia się na organizacji przygotowania nauki czytania, pisania i liczenia przez obserwację zajęć i zabaw prowadzonych przez nauczycieli. Istotne jest wykorzystanie nowoczesnych metod uczenia się, a w przypadku metod tradycyjnych korzystanie z zalecanych warunków wdrażania podstawy programowej.
  5. Nowa podstawa programowa obliguje nauczycieli do systematycznego informowania rodziców o postępach w rozwoju dziecka. Wiąże się to z dokładną obserwacją każdego z dzieci, mimo że nie jest to określone w podstawie. W przeciwieństwie do jej poprzedniej wersji, nauczyciel nie ma obowiązku dokumentowania wyników obserwacji. Spoczywa jednak na nim odpowiedzialność za opracowanie diagnozy dojrzałości szkolnej wynikającej m.in. z wydania informacji o dojrzałości dziecka do nauki w szkole. Dyrektor powinien mieć wiedzę o zastosowaniu indywidualizacji pracy oraz sposobach obserwacji, które stosują nauczyciele, w tym również o jej wynikach, określaniu wniosków z obserwacji oraz stosowaniu ich w pracy z podopiecznymi.
  6. Podstawa programowa wychowania przedszkolnego obejmuje także sposoby aranżacji otoczenia dziecka. Ma ona wpływać na aktywność dzieci, sprzyjać odpoczynkowi, zawierać elementy przystosowane do dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych, a także umożliwiać spożywanie posiłków w komfortowych warunkach. Przedszkole powinno też umożliwiać podejmowanie prac porządkowych. Wszystkie te elementy są zazwyczaj spełnianie przez placówki, lecz na szczególną uwagę dyrektora zasługuje twórcze organizowanie przestrzeni rozwoju. Elementy, które podlegają ocenie to: bezpieczeństwo, sprawność sprzętu, troska nauczycieli o estetykę oraz umiarkowana dekoracja wnętrz.
  7. Podstawowy element wymagający ścisłego nadzoru to bezpieczeństwo dzieci. Dotyczy on podstawowej troski o sprzęt, otoczenia, a także wdrażania i przestrzegania procedur bezpieczeństwa, ale i pomocy dzieciom w rozumieniu zmian w ich otoczeniu. Obecnie istnieje coraz więcej bodźców, które mogą źle wpływać na rozwój psychiczny najmłodszych. Z tego powodu każda obserwacja zajęć powinna skupiać się również na bezpieczeństwie. Kontrola obejmuje w tym wypadku zapisy treści dotyczących bezpieczeństwa w dziennikach zajęć.
  8. Kolejny element podlegający monitorowaniu to umożliwienie dzieciom osłuchania z językami obcymi w codziennych sytuacjach. Nadzór pedagogiczny dotyczy wykorzystania naturalnych sytuacji wiążących się z zabawą do utrwalania i stosowania znanych słów i zwrotów.

Analiza wniosków nadzoru nad realizacją podstawy programowej wymaga od dyrektora zaangażowania i pracy. Ponadto ma on obowiązek przekazania wniosków z przeprowadzonego nadzoru, a nie samego sprawozdania. Często jednak samo sprawozdanie przyczynia się do wyciągnięcia wniosków, a powyższe uwagi z pewnością okażą się pomocne w tej kwestii.

Umiejętności 4-latka według nowej podstawy

Przykładem realizacji powyższych założeń jest prezentacja tego, co powinien umieć 4-latek w przedszkolu według podstawy programowej. Otóż dziecko w tym wieku potrafi podporządkować się normom i zasadom. Zna również imiona dzieci w swojej grupie, nazwy państwa i miasta, w którym mieszka, rozpoznaje wszystkie kolory oraz części ciała człowieka. Rysuje dom, postać człowieka czy drukuje kilka wielkich liter. Wielka motoryka szybko się rozwija, podobnie jak zwinność, wrażliwość i muzykę i taniec. Dziecko w tym wieku m.in. rzuca piłką, poprawnie wykonuje podskoki czy wspina się po drabinkach. Jeśli chodzi o zdolności matematyczne dziecko liczy do czterech, zna określenia pusty/pełen, określenie pary czy podstawowych figur geometrycznych. To oczywiście jedynie część tego, co powinien umieć 4-latek w przedszkolu podstawa programowa określa również inne umiejętności, które definiują jej prawidłową realizację.

Ile trwa podstawa programowa w przedszkolu?

To, ile trwa podstawa programowa w przedszkolu publicznym, określone jest w art. 13 ust. 1 pkt 2 PO, która dotyczy przedszkoli publicznych i zawarta jest w uchwale rady gminy. W związku z tym, ile godzin trwa podstawa programowa w przedszkolu? Otóż stan jej realizacji powinien wynosić nie mniej niż 5 godzin dziennie. Jednak zgodnie z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, nie jest konieczne określenie proporcji czasu wyznaczonego na dane czynności, które służą realizacji podstawy.

Zostaw komentarz